حسن فراهانى

31

روزشمار تاريخ معاصر ايران ( فارسى )

ضياء الدين طباطبايى به رياست بانك استقراضى منصوب شده بود با انتشار بيانيه‌اى خطاب به كاركنان اين بانك ، خود را به عنوان رئيس بانك معرفى و اعلام نمود ، تحويل گرفتن دارايى و دفاتر و اموال منقول و غيرمنقول بانك از همين امروز آغاز خواهد شد . 11 * انتصاب جديد در ادارهء وزارت امور خارجه امروز « احتشام الوزاره » به رياست اداره مرموزات وزارت امور خارجه منصوب گرديد . 12

--> ( 1 ) . محمد رضا خان ملقب به سردار فاتح ، متولد سال 1263 ش ، نهمين پسر امامقلى خان ، مشهور به حاجى ايلخانى ، مؤسس شاخهء جديدتر هفت لنگ ، كه رؤساى آن به « خوانين بزرگ » ملقب بودند . او با يكى از دختران عمويش ، نجفقلى خان صمصام السلطنه ازدواج كرد كه پدر شاپور بختيار آخرين نخست‌وزير محمد رضا پهلوى بود . لقب سردار فاتح با فرمان عموى ديگرش حاجى عليقلى خان ، سردار اسعد دوم در زمان قشون‌كشى بختيارىها براى فتح تهران در تابستان 1327 ق ، به او داده شد . در 1332 ق ، فرماندار يزد و در 1300 ش ، فرماندار اصفهان بود . در 1309 ش ، به تهران بازگشت و در 1312 ش ، همراه با چند تن ديگر از اعضاى خانواده‌اش دستگير و در 1313 ش ، در زندان اعدام شد . ( دانشنامه جهان اسلام ، ج 2 ، ص 428 ) . ( 2 ) . امير حسين خان فرزند « خسرو خان سردار ظفر » در چهار محال و بختيارى در سال 1273 ش ، متولد شد . تحصيلات مقدماتى را در ايران گذرانيد و سپس براى تكميل تحصيلات در امور سياسى و اجتماعى به خارج از كشور رفت و دوره تحصيلات عالى را در لوزان و پاريس و انگلستان به پايان رسانيد . امير حسين از سال 1296 ش ، تا 1299 حاكم يزد بود . در دوره‌هاى پنجم ، ششم ، هفتم ، نهم و پانزدهم از ايل بختيارى و در دوره ششم از نجف‌آباد اصفهان به نمايندگى انتخاب شد . ( مؤلفين كتب چاپى فارسى و عربى ، ج 2 ، ص 705 ) . ( 3 ) . خسرو خان ملقب به سردار ظفر يكى از سرداران بختيارى است كه به هنگام حكومت اصفهان ، محدوده حكومتىاش شهرهاى كمره ، گلپايگان و خوانسار را نيز دربر مىگرفت . خسرو خان سردار ظفر فرزند پنجم حسينقلى خان ايلخانى بختيارى است . وى بعد از تحصيلات مقدماتى در اوايل سلطنت محمد على شاه با برادرش « سردار اسعد » به اروپا رفت و در آنجا زبان فرانسه را فراگرفت . او دو فرزند خود را نيز براى تحصيل زبان فرانسه و علوم سياسى در سال 1328 ق ، به سوئيس فرستاد . سردار ظفر توانست در سال 1907 قول فرمان منصب ايلخانى بختيارى را از محمد على شاه دريافت دارد . خسرو خان سردار ظفر خاطرات خود را در كتابى تأليف كرد . خسرو خان سردار ظفر در بهمن‌ماه 1312 ش ، درگذشت . ( روزنامه اطلاعات ، 8 / 11 / 1313 ؛ رجال و حاكمان كمره و جاپلق ، ص 584 - 587 ؛ تاريخ سياسى ، اجتماعى بختيارى ، ص 296 ، 297 ؛ مجله يغما ، س 1337 ، شم 2 ، ص 68 ) . ( 4 ) . محمد تقى خان اسعد بختيارى ملقب به امير جنگ و ضياء السلطان ، فرزند حاج عليقلى خان سردار اسعد ، در سال 1267 ش ، متولد شد . پدرش ، سردار اسعد بختيارى از سران مشروطه و سركرده مجاهدين بختيارى در فتح تهران بود . محمد تقى خان اسعد در فتح تهران ( 1327 ق ) فرماندهى گروهى از بختيارىها را به عهده داشت و پس از فتح تهران و استقرار دولت مشروطه ، مأمور سركوب نيروهاى سالار الدوله شد و در صدر مشروطه به مأموريت‌هاى مختلفى از طرف دولت گمارده شد . محمد تقى خان اسعد در دوره‌هاى پنجم و ششم ، هفتم ، هشتم ، نهم و چهاردهم مجلس شوراى ملى از سوى اهالى ساوه ، زرند و دزفول به نمايندگى برگزيده شد . او در مجلس پنجم در سال 1304 ش ، يكى از امضاء كنندگان ماده‌واحده انقراض سلطنت قاجاريه و تشكيل مجلس مؤسسان بود . در سال 1304 ش ، نيز به نمايندگى از طرف مردم ساوه وارد مجلس مؤسسان شد و در شعبه دوم آن به فعاليت پرداخت . پس از دستگيرى برادر بزرگتر او جعفر قلى خان سردار اسعد و دستگيرى سران بختيارى در سال 1312 ، امير جنگ نيز در حالى كه نماينده مجلس نهم بود و مصونيت پارلمانى از او سلب شد و اسعد به زندان رفت و در بند هفت با چند تن از بختيارىها و نيز برخى فعالان سياسى چپ‌گرا در حبس ماند . دو برادرش در زندان كشته شدند . پس از شهريور 1320 و تبعيد و خروج رضا شاه از كشور او نيز به همراه ساير زندانيان سياسى آزاد شد . محمد تقى خان اسعد در دوره چهاردهم مجلس شوراى ملى ( اسفند 1322 ) مجددا به وكالت مجلس رسيد و رئيس سنى مجلس شد . اسعد بختيارى در اسفند 1332 نيز ، به عنوان سناتور انتصابى اصفهان تعيين شد . سرانجام او در 9 فروردين 1343 درگذشت . ( فرهنگ ناموران ، ج 2 ، ص 496 - 498 ) . ( 5 ) . نصير خان صارم الملك ملقب به سردار جنگ در سال 1243 ش ، متولد شد . از سران بختيارى ، پنجمين پسر امامقلى خان ، مشهور به حاجى ايلخانى ، از معدود سران بختيارى بود كه در مقام فرمانده هنگ سوار مستقر در تهران ، در جريان انقلاب مشروطه در كنار سلسلهء قاجار باقى ماند . در طول جنگ جهانى اول ايلخانى بختيارى بود ، و در نظر ايشان چهره‌اى افسانه‌اى و جنگجويى دلير و تسليم‌ناپذير و سرسخت است . وى در سال 1311 ش ، درگذشت . ( دانشنامه جهان اسلام ، ج 2 ، ص 428 ) . ( 6 ) . تلگراف كارگزارى اصفهان به وزير خارجه ، 15 / 12 / 1300 ، اسناد وزارت خارجه ، س 1339 ق ، ك 46 ، پ 5 ، ص 84 . ( 7 ) . مراسله سفارت فرانسه به وزارت خارجه ، 14 / 12 / 1299 ، اسناد وزارت خارجه ، س 1339 ق ، ك 26 ، پ 1 ، ص 24 . ( 8 ) . تلگراف كارگزارى اصفهان به وزارت خارجه ، 15 / 12 / 1299 ، اسناد وزارت خارجه ، س 1339 ق ، ك 46 ، پ 5 ، ص 85 . ( 9 ) . تلگراف كارگذارى اصفهان به وزارت خارجه ، 15 / 12 / 1299 ، اسناد وزارت خارجه ، س 1339 ق ، ك 46 ، پ 5 ، ص 86 . ( 10 ) . پس از درگذشت هاراتون طومانيانس چهار فرزند وى كه مهم‌ترين آنها الكساندر طومانيانس نام داشت راه پدر خود را ادامه داده و فعاليت‌هاى اقتصادى خود را گسترش دادند . وزارت ماليه براى سروسامان دادن به امور بانك استقراضى و ايجاد زمينه‌هاى لازم براى تأسيس بانك ايران از الكساندر طومانيانس ارمنى تبار استفاده كرد و پس از مدتى در دوران رئيس الوزرايى قوام السلطنه ، ممتاز الملك رئيس بانك ايران شد . ( در برخى منابع نام وى تونيانس نيز ذكر شده است ) . ( اسناد وزارت خارجه ، س 1301 ، ك 38 ؛ تاريخچه سى ساله بانك ملى ايران ، ص 47 - 49 ) . ( 11 ) . اسناد وزارت خارجه ، س 1339 ق ، ك 36 ، پ 16 ، ص 143 . ( 12 ) . روزنامه ايران ، 16 / 12 / 1299 ، ص 1 .